Kolektyw podstawowy
Makarenko przestrzegał przed ograniczonością i jednostronnością przyjmowanych kryteriów, które mogą stać się niezgodne z zasadniczym charakterem pojmowania wychowania kolektywnego. Istotę kolektywu podstawowego, jego rolę i główne zadania "wyprowadza on z istoty i zadań kolektywu najogólniejszego wychowawczego, przez który rozumie całe społeczeństwo socjalistyczne. Wychowanie kolektywne nie może być przeprowadzane tylko przez kolektyw podstawowy. Dlatego - pisał on -"Tylko wielki kolektyw, którego interesy wypływają nie ze zwykłego obcowania ze sobą członków, ale z głębszej syntezy społecznej, tylko taki kolektyw umożliwia przejście do szeroko zakreślonego wychowania politycznego, kiedy przez kolektyw rozumie się całe społeczeństwo radzieckie. Zamykanie dzieci w kolektywach koleżeńskich kryje w sobie niebezpieczeństwo wychowania grupowego, nie zaś szeroko pojętego wychowania politycznego". (V-162) Główne zadanie kolektywu podstawowego' Makarenko.
Relacje społeczeństwa .